Artykuły

Grupy romskie

Zaczynając rozważania na temat romskich grup należy skupić się przede wszystkim na podziale Romowie i Sinti. Sinti to Cyganie, którzy od wielu setek lat zamieszkują  kraje niemieckojęzyczne. Natomiast dla samych Sinti Romem może być każdy Cygan pochodzący z Europy Wschodniej i Środkowej, bądź każdy kto nie jest Sinti. We Francji są znani pod nazwą Manouches, co w romani znaczy człowiek. Trzeci duża grupa cygańska zamieszkuje Hiszpanię i nazywa się Cale.
O wiele bardziej skomplikowana jest sytuacja na Bałkanach. Najważniejszymi czynnikami, które pozwalają nam odróżniać Romów na Bałkanach jest religia i używany przez nich dialekt. Na terenie byłej Jugosławii wyróżniono ponad 20 podstawowych plemion, które dzieliły się jeszcze na mniejsze grupy. Podobnie przed II wojną światową klasyfikowano grupy romskie w Bułgarii. Było ich 19, z czego przedstawiciele części grup wyznawali islam, a części chrześcijaństwo. To samo dotyczyło sposobu życia, część z nich było grupami wędrującymi, a część prowadziła osiadły tryb życia. Co ciekawe największa romska grupa w tym kraju Rudari, w ogóle nie używała języka romskiego.
Na terenie Albanii występują cztery grupy romskie: Mečkara, Kalbudži, Čergara zwani również Skodrara oraz Kurtofia. Największa z nich to Mečkara, którzy stanowią prawie jedną trzecią wszystkich Romów w Albanii. Przedstawiciele tej grupy zajmują się rolnictwem, kowalstwem oraz muzyką, zamieszkują tereny równiny Myzege we wschodniej części kraju, Przedstawiciele tej grupy rzadko podróżują, ubierają się bardzo „konserwatywnie”. Romowie pochodzący z grupy Kalbudži prowadzą koczowniczy lub na pół koczowniczy tryb życia, zajmują się muzyką oraz rzemiosłem, ubierają się bardziej „ekstrawagancko”. Duże skupiska tej grupy żyją w miastach: Elbasan, Berat, Korce oraz Tiranie.  Čergara zajmują się przede wszystkim kupiectwem i wróżbiarstwem. Pierwotnie mieszkali w okolicach  Szkodry, w północnej Albanii i byli ściśle związani z Romami w Kosowie i Czarnogórze. W dzisiejszych czasach ta mała grupa zamieszkuje głównie  środkową i środkowo-wschodnią Albanię oraz Tiranę. Kurtofia to handlarze i rzemieślnicy, zamieszkujący południe kraju. Romowie w Albanii nie uważają nomadyzmu za cechę romskiej tożsamości, a raczej stereotyp funkcjonujący wśród społeczeństwa większościowego. Nie zauważamy w Albanii konfliktów pomiędzy Romami pochodzącymi z różnych grup, tym bardziej, że mówią oni wszyscy tym samym lub bardzo podobnym językiem.
W Polsce możemy wyróżnić następujące grupy:
1. Polska Roma, której dialekt należy do północno-wschodniej gałęzi języka romani, do niedawna jeszcze jej przedstawiciele prowadzili koczowniczy tryb życia. Ich tradycyjnym wyznaniem jest katolicyzm.
2. Bergitka Roma  – jej przedstawiciele mieszkają przede wszystkim na  Pogórzu Karpackim oraz w Kotlinie Kłodzkiej. Mówią dialektem z centralnej grupy dialektów języka romskiego. Grupa ta, stosunkowo najgorzej sytuowana materialnie, już od XVII wieku prowadziła osiadły tryb życia, przez co nie jest ona często szanowana przez inne grupy. Tradycyjnie wyznawcy katolicyzmu.
3. Kalderasze (dosłownie. „Kotlarze”, od rumuńskiego słowa căldare „kocioł”) – pochodzą z terenów Mołdawii i Wołoszczyzny, skąd w połowie XIX wieku rozpoczęli dalekie wędrówki po  Europie i innych kontynentach.  W latach międzywojennych wywierali bardzo duży wpływ na inne grupy Romów w Polsce, gdyż to właśnie spośród nich wywodziła się większość tzw. królów cygańskich. Dziś większość z nich mieszka za granicą. Ich tradycyjne wyznanie stanowi  prawosławie.
4. Lowarzy (dosł. „Koniarze”, od węgierskiego słowa  ló „koń”) – pochodzili z Siedmiogrodu  podobnie jak Kełderasze prowadzili od połowy XIX wieku dalekie, transkontynentalne wędrówki. Stanowią stosunkowo najlepiej sytuowaną materialnie grupę Romów, która w latach 90. XX wieku praktycznie w całości wyemigrowała z Polski. Tradycyjnie wyznawcy katolicyzmu oraz prawosławia.
5. W Polsce mieszkają również przedstawiciele innych grup: Sinti, Sasytki  Roma oraz Chaładytki Roma.